Parmağım Sabahları Kilitleniyor: Tetik Parmak Nedir?

Sabah uyandığınızda parmağınız bükülü kalıyor, açmaya çalıştığınızda bir çıtlama ile yerine oturuyorsa; avuç içinizde parmağın dibine denk gelen bölgede ağrılı bir sertlik hissediyorsanız, elin en sık görülen tendon sorunlarından biriyle karşı karşıyasınız.

Ne oluyor?

Parmakları büken tendonlar, avuç içi boyunca kılıflar içinde ilerler ve belirli noktalarda makara benzeri bağlarla kemiğe yakın tutulur. Tekrarlayan yüklenme sonucu tendon ya da kılıf kalınlaşırsa, tendon bu dar geçitten rahat kayamaz. Parmak bükülürken tendon zorla geçer, açarken de takılır ve ancak bir kuvvetle "çıt" diye kurtulur. Bu ses tetik çekmeye benzetildiği için tabloya tetik parmak denmiştir.

En sık başparmak, yüzük ve orta parmakta görülür.

Belirtiler ve evreler

1. 1Ağrı dönemi: Avuç içinde, parmağın dibinde hassasiyet. Takılma yok.
2. 2Takılma dönemi: Parmağı açarken hissedilen tutukluk ve çıtlama; genellikle sabahları belirgin.
3. 3Kilitlenme dönemi: Parmak bükülü kalır, diğer elle açmak gerekir.
4. 4Sabit kilitlenme: Parmak zorlanınca da açılmaz ya da açık pozisyonda kilitli kalır.

Riski artıranlar

• Tekrarlayan ve güçlü kavrama gerektiren işler (el aleti kullanımı, terzilik, kuaförlük, bahçe işleri)
• Diyabet, tetik parmak diyabetlilerde belirgin şekilde sık görülür ve daha inatçı seyredebilir
• Romatoid artrit ve diğer romatizmal hastalıklar
• Tiroid hastalıkları
• Karpal tünel sendromu ve De Quervain tenosinoviti ile birlikte görülebilmesi

Ne yapılır?

Yükün azaltılması. Ağrıyı tetikleyen kavrama hareketleri geçici olarak sınırlanır; el aletlerinin sapları kalınlaştırılır, kavrama süresi kısaltılır.

Gece ateli. Parmağı düz konumda tutan atel, gece boyunca tendonun dar geçitten geçip durmasını engeller. Erken evrede sık başvurulan bir yöntemdir ve haftalarca düzenli kullanıldığında belirgin fayda bildirilmiştir. Yine de atelin hangi eklemi, hangi açıda ve ne kadar süre sabitleyeceği parmağa ve evreye göre değişir; bu yüzden kendi başınıza hazır bir atel almadan önce bana yazın, parmağınızı değerlendirip size uygun olanı birlikte belirleyelim.

Kaydırma egzersizleri. Tendonun kılıf içinde serbest hareket etmesini hedefleyen parmak ve el bileği hareketleri programın bir parçasıdır. Ancak bu hareketler de, sabah tutukluğu için sık duyulan ılık su önerisi de her parmağa aynı şekilde uymaz: yalnızca sabahları hafif tutukluğu olan bir parmağı rahatlatan bir hareket, sık kilitlenen ve kılıfı şişmiş bir parmakta tendonun dar geçitten her geçişinde tahrişi artırabilir. Hangi hareketin, hangi aralıkta ve kaç kez yapılacağını seansta birlikte belirliyor, doğru yaptığınızdan emin oluyorum.

Yumuşak doku çalışması. Avuç içi ve önkol kaslarına yönelik uygulamalar, gerginliği azaltmaya yardımcı olabilir.

Enjeksiyon ve cerrahi. Konservatif yaklaşıma yanıt vermeyen tablolarda hekim kortizon enjeksiyonunu değerlendirebilir; kilitlenmenin sürdüğü durumlarda kılıfın gevşetildiği küçük bir cerrahi gündeme gelir. Bu kararlar hekime aittir.

Sık yapılan hata

Kilitlenen parmağı her seferinde diğer elle zorla açmak. Bu hareket tendonu ve kılıfı daha çok tahriş eder, şişliği artırır ve tablo kısır döngüye girer. Parmak kilitleniyorsa, zorlamak yerine yükü azaltıp değerlendirme yaptırmak gerekir.

Hekime ne zaman?

Parmak açılamıyorsa, elde kızarıklık, ısı artışı ve şişlik varsa, birden fazla parmak aynı anda etkilendiyse ya da tablo diyabet veya romatizmal hastalıkla birlikteyse değerlendirme gecikmemelidir.

Kağıthane, İstanbul’da değerlendirme ve manuel terapi

Bu yazıdaki bilgiler genel çerçevedir; tanı hekime aittir ve program kişiye özel değerlendirmeyle belirlenir. Kağıthane’deki birimimde İstanbul genelinden gelen danışanlarla manuel terapi ve egzersiz programı yürütüyorum. Levent, Maslak, Mecidiyeköy, Şişli ve Beşiktaş’tan iş çıkışı metroyla gelmek mümkün; hafta içi 08:00-22:00, cumartesi 08:00-18:00 arasında açığım.