Menisküs Yırtığı Ameliyatsız Geçer mi? Hangi Durumda Cerrahi Gerekir?

Diz ağrısıyla çekilen MR'ların çoğunda menisküste bir bulgu çıkar. Bu rapor pek çok kişiyi doğrudan ameliyat düşüncesine götürür. Oysa güncel yaklaşım, özellikle yaşa bağlı yıpranma tipi yırtıklarda önce konservatif programı denemek yönünde.

Menisküs ne işe yarar?

Menisküs, uyluk kemiği ile kaval kemiği arasında bulunan, C harfi şeklinde iki kıkırdak yastıkçıktır. Yükü geniş bir alana dağıtır, eklemi dengeler ve kıkırdağı korur. Bu nedenle "yırtık varsa alalım" yaklaşımı terk edilmiştir: menisküs dokusunun çıkarılması, ileride kireçlenme riskini artırır.

İki farklı yırtık türü

Travmatik yırtık. Genellikle genç ve aktif kişilerde, ani dönme ya da çömelme sırasında oluşur. Belirgin bir olay vardır: "dizim burkuldu, çıt sesi geldi, sonra şişti." Kilitlenme ve boşalma hissi sıktır.

Dejeneratif (yıpranma) yırtığı. 40 yaş sonrasında, belirgin bir travma olmadan gelişir. Menisküs dokusu zamanla kurur ve dayanıklılığı azalır. Çoğu zaman kireçlenmeye eşlik eder. Şikayet yavaş yavaş başlar.

Bu ayrım önemlidir, çünkü yaklaşım farklıdır.

Şaşırtıcı ama önemli bir bilgi

Hiç diz şikayeti olmayan kişilerin MR'ları incelendiğinde, orta yaş üzerinde menisküs yırtığı bulunma oranı azımsanmayacak düzeydedir. Yani MR'da görülen her yırtık, o kişinin ağrısının nedeni olmayabilir. Bu yüzden karar görüntüye değil, muayene bulgularına ve şikayete göre verilir.

Ne zaman cerrahi gündeme gelir?

Aşağıdaki durumlarda ortopedi değerlendirmesi öne çıkar:

• Gerçek mekanik kilitlenme: Diz tam açılamıyor ya da kapanamıyor
• Tekrarlayan boşalma hissi ve düşme
• Genç, aktif kişilerde travmatik ve onarılabilir tipte yırtık (özellikle kanlanan dış kenar bölgesinde)
• Kova sapı tipi büyük yırtıklar
• Yeterli süre uygulanan konservatif programa rağmen şikayetin sürmesi

Buna karşılık dejeneratif yırtıklarda, özellikle kireçlenme eşlik ediyorsa, egzersiz temelli programın cerrahi kadar iyi sonuç verdiğini bildiren çalışmalar mevcuttur. Kararı ortopedi hekimi verir.

Konservatif program nasıl ilerler?

1. Şişlik ve ağrının azaltılması. Yükün geçici olarak ayarlanması, soğuk uygulama, dizin yükseltilmesi.

2. Hareket açıklığının geri kazanılması. Dizin tam düzleşmesi öncelikli hedeftir; tam düzleşemeyen bir diz, yürüyüşü ve uyluk kasını olumsuz etkiler.

3. Uyluk ön kas (kuadriseps) kuvveti. Diz sorunlarında bu kas hızla zayıflar. İzometrik kasılmalarla başlanır, ardından kapalı zincir çalışmalarına geçilir.

4. Kalça ve gövde kuvveti. Dizin üstündeki kontrol düzeltilmeden diz yükü azalmaz.

5. Denge ve konum algısı. Tek ayak dengesi, kontrollü yön değiştirme.

6. Aktiviteye dönüş. Yürüyüş, ardından merdiven, çömelme ve spora özgü hareketler kademeli eklenir.

Süreç genellikle 6-12 haftaya yayılır. Erken bırakılan programlarda şikayetin geri dönmesi sıktır.

Ameliyat olduysanız

Cerrahi sonrasında da aynı basamaklar geçerlidir; fark, yükleme takviminin ameliyatın türüne göre belirlenmesidir. Menisküs onarımı yapıldıysa dize verilecek yük ve hareket açıklığı belirli haftalarda sınırlandırılır. Bu takvimi ameliyatı yapan hekim belirler.

Hemen değerlendirme gerektiren durumlar

Diz yük veremeyecek kadar ağrılıysa, hızla şişip kızardıysa, ateş varsa ya da diz kilitli kaldıysa beklemeden hekime başvurulmalıdır.