Rotator Manşet Yırtığı: Ameliyat Şart mı, Egzersizle Yönetilir mi?

Omuz ağrısıyla çekilen MR raporlarında en sık karşılaşılan ifadelerden biri rotator manşet yırtığıdır. Bu ifadeyi görmek pek çok kişiyi doğrudan ameliyat fikrine götürür; oysa yırtıkların önemli bir bölümü egzersiz temelli programla yönetilir.

Rotator manşet nedir?

Omuz ekleminin çevresini saran dört kasın tendonundan oluşan bir manşettir. Görevi kolu kaldırmak kadar, kol kemiği başını eklem yuvasında merkezde tutmaktır. Bu merkezleme bozulduğunda, kol kaldırılırken tendonlar üst kemik çıkıntısına sürtünür ve ağrı başlar.

Yırtık türleri

Dejeneratif yırtık. Yaşla birlikte tendon dokusunun yıpranmasıyla, belirgin bir travma olmadan gelişir. 60 yaş üzerinde, hiç şikayeti olmayan kişilerde bile sık saptanır.

Travmatik yırtık. Düşme, ani çekme ya da ağır kaldırma sırasında oluşur. Genellikle ani ağrı, güç kaybı ve kolu kaldıramama ile başlar.

Ayrıca kalınlık açısından kısmi ve tam kat olarak ayrılır. Kısmi yırtıklar egzersize genellikle daha iyi yanıt verir.

Belirtiler

• Kolu yana ve öne kaldırırken ağrı ve güç kaybı
• Geceleri o omzun üzerine yatamama
• Saç tarama, arkaya uzanma, raftan bir şey alma zorluğu
• Kolu kaldırırken omuzu kulağa doğru kaldırma (telafi hareketi)
• Bazı kişilerde omuzda takılma ve çıtırtı hissi

Cerrahi ne zaman öne çıkar?

• Travmatik, tam kat yırtıklar, özellikle genç ve aktif kişilerde
• Kolun aktif olarak kaldırılamadığı belirgin güç kaybı
• Yeterli süre uygulanan programa rağmen ağrı ve işlev kaybının sürmesi
• Mesleği ya da sporu omuz gücü gerektiren kişilerde işlev beklentisinin yüksek olması

Dejeneratif kısmi yırtıklarda ise ilk seçenek genellikle egzersiz temelli programdır; birçok kişide cerrahiye gerek kalmadan ağrısız işlev sağlanır. Kararı ortopedi hekimi verir.

Program nasıl kurulur?

1. Ağrının ve yükün yönetimi. Baş üstü tekrarlı hareketlerin geçici olarak azaltılması. Tam hareketsizlik omuzu hızla sertleştirdiği için önerilmez.

2. Hareket açıklığının korunması. Omzun sertleşmesini önlemeye yönelik, ağrıyı artırmadan yapılan kontrollü hareketler. Hangi hareketin uygun olduğu yırtığın tipine göre değişir: kısmi yırtığı olan birinde rahatlatan bir kaldırma hareketi, travmatik tam kat yırtığı olan ya da yeni onarım geçirmiş birinde tendonu zorlayabilir.

3. Kürek kemiği kontrolü. Omuz ağrılarının çoğunda kürek kemiğinin hareketi bozulmuştur; bu düzeltilmeden kuvvet çalışması çoğu zaman ağrıyı artırır.

4. Rotator manşet kuvveti. Omzu zorlamayan pozisyonlarda, düşük dirençle başlanır; açı ve direnç kademeli artırılır. Başlangıç pozisyonunu ve direnci omzunuzun muayenedeki yanıtına göre seçiyor, ilerlemeyi her kontrolde ölçüyorum.

5. İşlevsel yükleme. Baş üstü hareketlerin, iş ve spor gereksinimlerine göre kontrollü şekilde geri eklenmesi.

Program genellikle en az 8-12 hafta sürer. Erken bırakıldığında ağrının geri dönmesi sıktır.

Ameliyat olduysanız

Onarım sonrası dönem, tendonun kemiğe tutunması için belirli bir koruma süresi gerektirir. Bu dönemde hareket açıklığı ve yükleme takvimi ameliyatı yapan hekim tarafından belirlenir; fizyoterapi bu takvime uygun olarak yürütülür. Erken zorlama, onarımın açılmasına yol açabilir.

Hekime başvurulması gerekenler

Travma sonrası kolun kaldırılamaması, omuzda şekil bozukluğu, belirgin güç kaybı, ateş ya da hızla artan kısıtlılık durumunda beklemeden değerlendirme gerekir.

Kağıthane, İstanbul’da değerlendirme ve manuel terapi

Bu yazıdaki bilgiler genel çerçevedir; tanı hekime aittir ve program kişiye özel değerlendirmeyle belirlenir. Kağıthane’deki birimimde İstanbul genelinden gelen danışanlarla manuel terapi ve egzersiz programı yürütüyorum. Levent, Maslak, Mecidiyeköy, Şişli ve Beşiktaş’tan iş çıkışı metroyla gelmek mümkün; hafta içi 08:00-22:00, cumartesi 08:00-18:00 arasında açığım.