Kalçamın Yanı Ağrıyor, O Tarafa Yatamıyorum: Gluteal Tendinopati

Kalçanın dış yanında, kemik çıkıntısının üzerinde hissedilen ağrı; o tarafa yatınca uyandıran, merdiven çıkarken ve uzun yürüyüşlerde artan bir şikayettir. Özellikle 40 yaş üzeri kadınlarda sık görülür ve çoğu zaman "bursit" olarak adlandırılır.

Asıl olan ne?

Kalçanın dış yanında, leğen kemiğini uyluk kemiğinin çıkıntısına (büyük trokanter) bağlayan kaslar bulunur. Bu kaslar tek ayak üzerindeyken leğeni dengede tutar. Tendonları, kemik çıkıntısının üzerinden geçer.

Güncel bilgiler, bu bölgedeki ağrının büyük çoğunluğunda sorunun tendonda olduğunu gösteriyor: aşırı ya da ani artan yük altında tendon dokusunda bozulma gelişiyor. Bursanın iltihabı çoğunlukla buna eşlik eden ikincil bir bulgu. Bu nedenle güncel adlandırma "büyük trokanter ağrı sendromu" ya da "gluteal tendinopati" şeklinde.

Ağrıyı artıran şeyler

Bu tablonun ayırt edici özelliği, tendonu kemiğe bastıran pozisyonlarda ağrının artmasıdır:

• Yan yatmak (özellikle ağrılı taraf altta)
• Bacak bacak üstüne atmak
• Tek ayak üzerinde durmak, kalçayı yana kaydırarak beklemek
• Merdiven çıkmak, yokuş yürümek
• Uzun süre oturduktan sonra ilk adımlar

Neden gelişir?

• Yükün ani artması: uzun süre hareketsizlikten sonra başlanan yoğun yürüyüş ya da koşu
• Kalça dış yan kaslarının zayıf olması; yürürken leğenin karşı tarafa düşmesi
• Kilo artışı
• Menopoz dönemindeki hormonal değişimlerin tendon dokusuna etkisi
• Bel ya da diz sorunları nedeniyle değişen yürüme düzeni

Ne yapılır?

1. Sıkıştıran pozisyonların azaltılması. Tendonu kemiğe bastıran pozisyonlar azaldığında ağrı çoğu kişide kısa sürede hafifler. Ancak hangi düzenlemenin işe yarayacağı kişiden kişiye değişir: tek tarafı ağrıyan birini rahatlatan bir yatış şekli, iki kalçası birden ağrıyan birinde bu kez öbür tarafın tendonunu sıkıştırabilir. Oturuş, duruş ve uyku düzeninizi değerlendirmede tek tek ele alıp hangi değişikliğin size uyduğunu birlikte konuşuyoruz.

2. Yükün geçici olarak ayarlanması. Koşu ve uzun yürüyüşler tamamen bırakılmaz; süre ve zemin değerlendirmede size göre ayarlanır. Tam istirahat tendon için iyi değildir; tendon yüke ihtiyaç duyar.

3. Kademeli kuvvet çalışması. Programın çekirdeği budur. Genellikle hareketsiz (izometrik) kasılmalarla başlanır ve yük haftalar içinde artırılır. Hangi hareketin, hangi sırayla ve ne kadar yükle yapılacağı ise kişiye özeldir: internette sık önerilen yan yatarak bacak kaldırma, bir kişide kası güçlendirirken başka birinde tendonu kemiğe bastırıp ağrıyı artırabilir. Bu yüzden hareketleri muayenede tendonun yüke verdiği yanıta bakarak seçiyor, seansta doğru yapıldığından emin olduktan sonra yükü kademeli artırıyorum.

4. Yürüme düzeninin gözden geçirilmesi. Adım genişliği, leğenin düşüp düşmediği ve ayak basış şekli değerlendirilir.

5. Germe yerine kuvvet. Dizi karşı omuza çeken germeler bu tabloda genellikle ağrıyı artırır; program germe üzerine kurulmaz.

Ne kadar sürer?

Tendon sorunları sabır ister. Belirgin rahatlama çoğu kişide birkaç hafta içinde başlar, ancak tendonun yüke dayanıklı hâle gelmesi genellikle üç aya yayılır. Erken bırakılan programlarda şikayetin geri dönmesi sıktır.

Hekime başvurulması gerekenler

Düşme sonrası başlayan ve yük vermeyi engelleyen ağrı, kalçada şekil bozukluğu, ateş, gece giderek artan ve dinlenmeyle hiç geçmeyen ağrı ya da bacakta belirgin güç kaybı hekim değerlendirmesi gerektirir. Görüntüleme her zaman gerekmez; tanı büyük ölçüde öykü ve muayeneyle konur.

Kağıthane, İstanbul’da fizyoterapi değerlendirmesi

Bu yazıdaki bilgiler genel çerçevedir; tanı hekime aittir ve program kişiye özel değerlendirmeyle belirlenir. Kağıthane’deki birimimde İstanbul’un her ilçesinden, Avrupa ve Anadolu yakasından gelen danışanlarla çalışıyorum. M7 ve M11 metro hatlarının Kağıthane durağına yakınım; hafta içi 08:00-22:00, cumartesi 08:00-18:00 arasında seans yapıyorum, iş çıkışı gelmek mümkün.