Çenem Kilitleniyor ve Ses Çıkarıyor: Çene Eklemi (TMJ) Sorunları

Sabahları çene ve şakak bölgesinde ağrıyla uyanmak, esnerken çenenin takılması, ağzı açarken duyulan klik sesi ya da bir lokmayı ısırırken oluşan zonklama... Bu şikayetler sanıldığından çok daha yaygındır ve çoğu kişi yıllarca hangi kapıyı çalacağını bilemez.

Çene eklemi neden farklı?

Çene eklemi (temporomandibular eklem) vücuttaki en çok kullanılan eklemlerden biridir: konuşurken, yutkunurken, çiğnerken sürekli çalışır. İki eklem aynı anda ve senkronize hareket eder; birinde sorun olduğunda diğeri de etkilenir. Eklem yüzeyleri arasında disk adı verilen bir yastıkçık vardır ve pek çok şikayet bu diskin hareketiyle ilişkilidir.

Belirtiler

• Çene ekleminde, kulak önünde ağrı
• Ağız açılırken ya da kapanırken klik, çıtırtı sesi
• Ağzın tam açılamaması, esnerken takılma ya da kilitlenme
• Çenenin açılırken bir tarafa kayması
• Şakak, kulak çevresi ve boyuna yayılan ağrı
• Sabahları belirgin olan çene yorgunluğu
• Baş ağrısı, kulakta dolgunluk ya da çınlama hissi

Neden olur?

• Gece diş sıkma ve gıcırdatma (bruksizm). En sık eşlik eden başlık. Uyku sırasında saatlerce süren kas kasılması eklemi yorar.
• Stres ve kas gerginliği. Gündüz farkında olmadan dişleri kenetlemek yaygındır.
• Duruş. Başın öne kaydığı duruşta çene kasları farklı bir hatta çalışır; boyun ve çene şikayetleri sıklıkla birlikte görülür.
• Tek taraflı çiğneme alışkanlığı.
• Travma, uzun süren diş tedavileri, geniş ağız açıklığı gerektiren işlemler.
• Eklem içi disk sorunları ve iltihabi hastalıklar.

Fizyoterapide ne yapılır?

Değerlendirme, ağız açıklığının ölçülmesi, hareketin yönünün izlenmesi, çiğneme kaslarının ve boyun bölgesinin muayenesiyle başlar. Program genellikle şunları içerir:

• Kas gevşetme teknikleri. Çiğneme kaslarına yönelik manuel uygulamalar, tetik nokta çalışması.
• Eklem mobilizasyonu. Hareket kısıtlılığında, eklemin kontrollü şekilde çalıştırılması.
• Kontrollü açma egzersizleri. Çenenin düz bir hatta, kaymadan açılmasını öğreten çalışmalar.
• Boyun ve duruş çalışması. Baş-boyun hizası düzeltilmeden çene şikayetleri çoğu zaman geri döner.
• Farkındalık ve alışkanlık düzenleme. Dişlerin gün boyu birbirine değmemesi, dilin damakta dinlenmesi, çeneyi zorlayan alışkanlıkların (sakız, tırnak yeme, telefonu omuzla tutma) azaltılması.

Evde dikkat edilecekler

1. 1Dişler dinlenirken birbirine değmemeli; dudaklar kapalı, dişler hafif ayrık.
2. 2Sert ve uzun çiğneme gerektiren yiyecekler ağrılı dönemde azaltılır (sakız, sert ekmek kabuğu, sert kuruyemiş).
3. 3Esnerken çeneyi elle desteklemek, aşırı açılmayı engeller.
4. 4Ağrılı bölgeye ılık uygulama kas gerginliğini azaltabilir.
5. 5Tek taraflı çiğneme fark ediliyorsa dengelemeye çalışılmalı.
6. 6Yüzüstü uyumak çeneyi bir tarafa bastırdığı için önerilmez.

Ne zaman hekime?

Ağzın açılamaması, çenenin kilitli kalması, ısırma düzeninde ani değişiklik, çene bölgesinde şişlik ve ateş, ya da travma sonrası başlayan ağrı hekim değerlendirmesi gerektirir. Gece plağı kararı diş hekimine aittir; fizyoterapi programı bu değerlendirmeyle birlikte yürütüldüğünde daha kalıcı sonuç verir.