Çenem Kilitleniyor ve Ses Çıkarıyor: Çene Eklemi (TMJ) Sorunları

Sabahları çene ve şakak bölgesinde ağrıyla uyanmak, esnerken çenenin takılması, ağzı açarken duyulan klik sesi ya da bir lokmayı ısırırken oluşan zonklama... Bu şikayetler sanıldığından çok daha yaygındır ve çoğu kişi yıllarca hangi kapıyı çalacağını bilemez.

Çene eklemi neden farklı?

Çene eklemi (temporomandibular eklem) vücuttaki en çok kullanılan eklemlerden biridir: konuşurken, yutkunurken, çiğnerken sürekli çalışır. İki eklem aynı anda ve senkronize hareket eder; birinde sorun olduğunda diğeri de etkilenir. Eklem yüzeyleri arasında disk adı verilen bir yastıkçık vardır ve pek çok şikayet bu diskin hareketiyle ilişkilidir.

Belirtiler

• Çene ekleminde, kulak önünde ağrı
• Ağız açılırken ya da kapanırken klik, çıtırtı sesi
• Ağzın tam açılamaması, esnerken takılma ya da kilitlenme
• Çenenin açılırken bir tarafa kayması
• Şakak, kulak çevresi ve boyuna yayılan ağrı
• Sabahları belirgin olan çene yorgunluğu
• Baş ağrısı, kulakta dolgunluk ya da çınlama hissi

Neden olur?

• Gece diş sıkma ve gıcırdatma (bruksizm). En sık eşlik eden başlık. Uyku sırasında saatlerce süren kas kasılması eklemi yorar.
• Stres ve kas gerginliği. Gündüz farkında olmadan dişleri kenetlemek yaygındır.
• Duruş. Başın öne kaydığı duruşta çene kasları farklı bir hatta çalışır; boyun ve çene şikayetleri sıklıkla birlikte görülür.
• Tek taraflı çiğneme alışkanlığı.
• Travma, uzun süren diş tedavileri, geniş ağız açıklığı gerektiren işlemler.
• Eklem içi disk sorunları ve iltihabi hastalıklar.

Fizyoterapide ne yapılır?

Değerlendirme, ağız açıklığının ölçülmesi, hareketin yönünün izlenmesi, çiğneme kaslarının ve boyun bölgesinin muayenesiyle başlar. Program genellikle şunları içerir:

• Kas gevşetme teknikleri. Çiğneme kaslarına yönelik manuel uygulamalar, tetik nokta çalışması.
• Eklem mobilizasyonu. Hareket kısıtlılığında, eklemin kontrollü şekilde çalıştırılması.
• Kontrollü açma egzersizleri. Çenenin düz bir hatta, kaymadan açılmasını öğreten çalışmalar.
• Boyun ve duruş çalışması. Baş-boyun hizası düzeltilmeden çene şikayetleri çoğu zaman geri döner.
• Farkındalık ve alışkanlık düzenleme. Dişlerin gün boyu birbirine değmemesi, dilin damakta dinlenmesi, çeneyi zorlayan alışkanlıkların (sakız, tırnak yeme, telefonu omuzla tutma) azaltılması.

Evde ne yapmalı? Önce çenenize özel değerlendirme

Çene için evde yapılacak çalışmalar da kişiye özeldir; internette dolaşan çene egzersizleri herkese uymaz. Ağzı daha geniş açmaya yönelik bir esnetme, kas gerginliği yüzünden ağzını tam açamayan birini rahatlatabilirken, çenesi zaten fazla açılıp yerinden kaymaya yatkın birinde eklemi daha da zorlayıp şikayeti artırabilir; sıcak uygulama, yiyecek seçimi ya da yatış şekli için de herkese uyan tek bir doğru yoktur. Gün içinde dişlerinizi kenetlediğinizi ya da hep aynı taraftan çiğnediğinizi fark ediyorsanız bunu değerlendirmede mutlaka anlatın. Size uygun çalışmaları ağız açıklığınızı ve çene hareketinizi inceledikten sonra seçip seansta öğretiyorum; doğru yapıp yapmadığınızı da birlikte kontrol ediyoruz.

Ne zaman hekime?

Ağzın açılamaması, çenenin kilitli kalması, ısırma düzeninde ani değişiklik, çene bölgesinde şişlik ve ateş, ya da travma sonrası başlayan ağrı hekim değerlendirmesi gerektirir. Gece plağı kararı diş hekimine aittir; fizyoterapi programı bu değerlendirmeyle birlikte yürütüldüğünde daha kalıcı sonuç verir.

Kağıthane, İstanbul’da değerlendirme ve manuel terapi

Bu yazıdaki bilgiler genel çerçevedir; tanı hekime aittir ve program kişiye özel değerlendirmeyle belirlenir. Kağıthane’deki birimimde İstanbul genelinden gelen danışanlarla manuel terapi ve egzersiz programı yürütüyorum. Levent, Maslak, Mecidiyeköy, Şişli ve Beşiktaş’tan iş çıkışı metroyla gelmek mümkün; hafta içi 08:00-22:00, cumartesi 08:00-18:00 arasında açığım.