Lipödemde İlk Değerlendirme Nasıl Geçer? Ölçüm, Fotoğraf ve Plan

Kağıthane’deki ofisime lipödem için ilk kez gelen danışanların çoğu kapıdan girerken gergin oluyor. İstanbul’un başka bir ucundan yola çıkmış, belki yıllarca ciddiye alınmamış ve bu görüşmede de aynı şeyi yaşayacağını düşünüyor. Bu yazıyı o gerginliği azaltmak için yazıyorum. İlk değerlendirmede tam olarak ne yapıyorum, hangi sırayla ilerliyorum ve görüşmenin sonunda elinizde ne oluyor, adım adım anlatacağım.

Baştan iki şeyi netleştireyim. Birincisi, lipödem tanısını hekim koyar; ben değerlendirme yapar ve fizyoterapi programı planlarım. İkincisi, değerlendirme bir taahhüt değildir. Sonunda seanslara devam etme zorunluluğu yoktur.

Birinci adım: Dinleme

Değerlendirmenin ilk bölümü konuşmaya ayrılır ve bu bölümü kısa kesmem. Şunları sorarım:

• Bacaklardaki değişimi ilk ne zaman fark ettiniz? Ergenlik, gebelik, menopoz gibi bir dönemle çakışıyor mu?
• Ailede benzer bacak yapısı olan kadınlar var mı?
• Ağrı var mı, nerede, ne zaman artıyor? Dokunmakla, ayakta durmakla, akşam saatlerinde?
• Kolay morarma, ağırlık ve gerginlik hissi var mı?
• Hangi diyetler, egzersizler ve uygulamalar denendi, ne oldu?
• Daha önce hangi tanılar konuldu, hangi tetkikler yapıldı?
• Gündelik hayatta sizi en çok ne zorluyor?

Bu sorulara verdiğiniz cevaplar, ölçümler kadar önemli. Hikaye, tablonun lipödemle uyumlu olup olmadığına dair ilk fikri verir ve hedefleri belirlerken temel oluşturur.

İkinci adım: Gözlem ve Stemmer işareti

Ardından ayakta ve yatarak bacaklara, gerekirse kollara bakarım. Tutulumun nerede başlayıp nerede bittiğine, ayak bileğindeki sınıra, diz iç yüzündeki yağ yastığına, cildin yüzeyine ve rengine dikkat ederim. Elle dokunarak dokunun kıvamını, nodül varlığını ve bastırınca ağrı olup olmadığını değerlendiririm.

Stemmer işaretine bakarım: ikinci ayak parmağının ya da el parmağının tabanındaki cildi iki parmak arasında tutup kaldırmaya çalışırım. Cilt kolayca kaldırılabiliyorsa işaret negatiftir ve lipödemle uyumludur. Kaldırılamıyorsa lenfödem bileşeni düşündürür. Bu tek başına tanı koydurmaz ama önemli bir gözlemdir ve hekimle paylaşılır.

Üçüncü adım: Çevre ölçümü

Mezura ile iki bacaktan belirli seviyelerde çevre ölçümü alırım: ayak bileği, baldırın en geniş yeri, diz altı, diz üstü, uyluk ortası ve uyluk üstü. Kollarda tutulum varsa bilek, ön kol, dirsek üstü ve üst kol ölçülür. Her seviyeyi ayak tabanından belirli bir uzaklıkta işaretlerim ki sonraki ölçümler aynı noktadan yapılsın.

Bu ölçümler sabah ve akşam farklı çıkabilir; bu yüzden hangi saatte alındığını not ederim ve takip ölçümlerini mümkün olduğunca aynı saate koyarım.

Dördüncü adım: 3B vücut analizi

Ofisimde VISBODY M30 ile 3B vücut analizi yapıyorum. Cihaz birkaç saniyede vücudun üç boyutlu modelini çıkarır ve bölgesel çevre, hacim ve oran bilgilerini verir. Bunun mezuradan farkı, ölçümün kişiden bağımsız ve tekrarlanabilir olması. Altı ay sonra aynı cihazla yapılan analiz, değişimi sayıya döker ve bölge bölge gösterir.

3B analiz tanı aracı değildir; takip aracıdır. İlk değerlendirmede aldığım bu görüntü, programın başlangıç noktası olur.

Beşinci adım: Ağrı haritası ve fotoğraf

Bacakların ve gerekirse kolların şematik çizimi üzerinde ağrıyan, hassas olan ve kolay morarma anlattığınız bölgeleri işaretlerim. Şiddetini basit bir ölçekle not ederim. Bu harita, sonraki seanslarda hangi bölgede rahatlama olduğunu görmemizi sağlar.

İzninizle standart pozisyonlarda fotoğraf alırım. Fotoğraflar yalnızca dosyanızda kalır, hiçbir yerde paylaşılmaz. Fotoğraf istemiyorsanız almam; ölçümler tek başına da takip için yeterlidir.

Altıncı adım: Hedef belirleme

Ölçümler bittikten sonra birlikte otururuz ve şu soruyu sorarım: bu programdan ne bekliyorsunuz? Cevaplar çok çeşitli: akşamları bacaklarım ağrımasın, merdiven çıkarken zorlanmayayım, kompresyonu doğru kullanmayı öğreneyim, ameliyat öncesi doku hazırlığı yapayım, ameliyat sonrası toparlanayım.

Bu hedefleri gerçekçi hale getirmek benim işim. Lipödemde yağ dokusunu fizyoterapi ile eritmek hedef olamaz. Ağrı, ağırlık, hareket kapasitesi, doku kıvamı ve kompresyon uyumu ise ölçülebilir ve izlenebilir hedeflerdir.

Yedinci adım: Seans planı

Hedeflere ve bulgulara göre bir program önerisi sunarım. Bu öneride genellikle şunlar bulunur:

1. 1Manuel lenf drenajının hangi sıklıkta ve kaç hafta boyunca planlandığı.
2. 2Kompresyon için ölçü alınıp alınmayacağı ve hangi tür ürünün konuşulacağı.
3. 3Hareket programının çerçevesi; klinik pilates ya da bireysel egzersiz seçenekleri.
4. 4Hangi aralıklarla yeniden ölçüm ve 3B analiz yapılacağı.
5. 5Hekimle paylaşılacak notlar ve gerekirse yönlendirme.

Her program kişiye özel, ölçümle başlar, ölçümle takip edilir. Aynı evredeki iki kişiye bile farklı program çıkabilir; çünkü işleri, yaşları, eklem durumları ve hedefleri farklıdır.

Görüşmenin sonunda ölçümlerinizi ve program önerisini içeren bir özet alırsınız. Bununla ne yapacağınız size kalmış. Kliniğimde devam edebilir, başka bir fizyoterapistle sürdürebilir ya da bir süre düşünebilirsiniz. Devam etme zorunluluğu yoktur ve bunu baskı hissetmeyin diye açıkça söylerim.

Değerlendirmeye gelirken rahat giysi, şort ve varsa hekim raporunuzu, damar ultrasonunuzu ve mevcut kompresyon ürününüzü getirin. Tanınız henüz yoksa da gelebilirsiniz; değerlendirme sonunda sizi uygun bir hekime yönlendiririm ve tanı sonrası programı birlikte kurarız. İstanbul’un neresinden geliyor olursanız olun, ilk görüşmeden ciddiye alınmış olarak çıkmanız benim için en temel hedef.