Lipödemde Kompresyon: Düz Örgü Neden Tercih Edilir, Günde Kaç Saat Giyilir?

Kompresyon, lipödem programının en az sevilen ama en çok işe yarayan parçası. Kağıthane’deki kliniğime İstanbul’un farklı semtlerinden gelen danışanların büyük bölümü daha önce bir kompresyon çorabı denemiş ve bırakmış oluyor. Sebebi neredeyse hep aynı: yanlış ürün, yanlış ölçü ya da giymenin nasıl olacağına dair kimsenin bir şey anlatmamış olması. Bu yazıda düz örgü ile yuvarlak örgü arasındaki farkı, günde kaç saat giyileceğini ve nelere dikkat edeceğinizi elimden geldiğince somut anlatacağım.

Kompresyon lipödemde ne yapar, ne yapmaz?

Önce beklentiyi doğru kurmak gerekiyor. Kompresyon yağ dokusunu küçültmez. Lipödemde yağ dokusunun içinde ve çevresinde sıvı birikimi olur; ağırlık, gerginlik, akşam saatlerinde artan şişlik büyük ölçüde bu sıvıdan kaynaklanır. Dışarıdan uygulanan düzenli basınç bu sıvının dokuda göllenmesini azaltır, lenf akışını destekler ve manuel lenf drenajıyla elde edilen rahatlamanın gün içinde kaybolmamasına yardımcı olur.

Yani kompresyon bir bakım aracıdır. Tek başına program değildir; drenaj, hareket ve düzenli takip ile birlikte anlam kazanır.

Düz örgü ile yuvarlak örgü farkı

Eczaneden ya da internetten alınan varis çoraplarının büyük çoğunluğu yuvarlak örgüdür. Tüp şeklinde, dikişsiz, ince ve oldukça esnek dokunur. Düzgün silindir biçimindeki bir bacakta iyi çalışır. Lipödemli bacak ise silindir değildir: uyluk geniş, diz iç yüzünde yastık var, ayak bileğinde keskin bir sınır var. Yuvarlak örgü çorap bu girinti ve çıkıntılara uyum sağlayamaz; diz arkasında katlanır, ayak bileğinde kıvrılıp boğar, uylukta ise yeterli basıncı veremez.

Düz örgü kumaş ise düz bir yüzey olarak örülür, sonra ölçüye göre kesilip dikilir. Daha kalın, daha az esnek ve daha serttir. Bu sertlik sayesinde:

• Bacağın şekline göre üretildiği için kıvrılmaz, iz yapmaz.
• Basıncı dokunun her noktasına daha eşit dağıtır.
• Yumuşak, nodüllü dokuya gömülmez, dokunun üstünde durur.
• Uzun süreli giyimde şekli daha iyi korur.

Bu yüzden lipödemde düz örgü ürünler tercih edilir. Kalın olduğu için ilk günlerde yadırganır; bunu baştan söylüyorum ki sürpriz olmasın.

Ölçü nasıl alınır?

Düz örgü ürünler ısmarlama üretildiği için ölçü her şeydir. Ölçü sabah saatlerinde, bacak henüz şişmemişken alınmalıdır. Kliniğimde ölçüyü ayak bileğinden başlayıp kasığa kadar belirli aralıklarla çevre olarak kaydediyor, uzunluk ölçülerini de ekliyorum. Kollarda tutulum varsa aynı işlem kol için yapılır.

Ölçüyü kendi başınıza almanızı önermiyorum; birkaç santimetrelik hata, ürünün ya boğmasına ya da hiç iş görmemesine yol açıyor. Ölçü aldıktan sonra ürünü hangi firmadan alacağınız sizin tercihinizdir, ben yalnızca ölçü formunu düzenlerim.

Günde kaç saat giyilir?

En çok sorulan soru bu. Genel ilke şu: sabah kalkınca giyilir, akşam yatmadan çıkarılır. Gece giyilmez, çünkü yatar pozisyonda bacağın basınca ihtiyacı yoktur ve gece boyunca sıkan kumaş dolaşımı zorlayabilir. Gündüz süresi çoğu kişi için 10 ila 14 saat arasında kalır.

Bu ilkeyi kişiye göre uyarlıyorum:

1. 1Masa başında çalışan biri öğle saatlerinde kısa bir yürüyüşle birlikte çorabı gün boyu giyebilir.
2. 2Ayakta çalışan biri için kompresyon daha da önemlidir, ancak sıcak ortamda çalışıyorsa kumaş seçimi buna göre yapılır.
3. 3Drenaj seansının hemen ardından giymek, seansta elde edilen rahatlamanın kalıcı olması için önemlidir.
4. 4Egzersiz sırasında giymek çoğu kişi için uygundur; hareket eden kas ile dıştan basınç birlikte çalışır.

Kaç saat giyileceğinin kesin cevabı yoktur; evreye, tipe, işe ve hekimin planına göre değişir. Her program kişiye özel, ölçümle başlar, ölçümle takip edilir.

Giymeyi kolaylaştıran pratik noktalar

Düz örgü ürün giymek başlı başına iş. Danışanlarıma söylediğim birkaç pratik nokta:

• Bacağı kremlemeden giyin; nemli cilt kumaşı kaydırmaz. Krem gece sürülür.
• Kauçuk ya da nitril eldiven kullanın; hem tırnaklar kumaşa zarar vermez hem de tutuş kolaylaşır.
• Ürünü topuğa kadar ters çevirip önce ayağa yerleştirin, sonra yukarı doğru açın.
• Giydikten sonra kumaşı avuç içiyle sıvazlayarak kırışıklıkları giderin. Kırışık yer basıncın toplandığı yerdir.
• Yıkamayı üreticinin talimatına göre yapın; sıcak su ve yumuşatıcı elyafı bozar.

Uyarı işaretleri: Bunları görürseniz çıkarın ve bildirin

Kompresyon rahatsız olabilir ama ağrı vermemelidir. Şunları fark ederseniz ürünü çıkarın ve hekiminize ya da bana bildirin:

• Ayak parmaklarında morarma, soğukluk ya da uyuşma.
• Diz arkasında ya da ayak bileğinde derin kızarık iz ve kesik hissi.
• Ciltte yara, sürtünme yarası ya da mantar benzeri değişiklik.
• Giydikten kısa süre sonra artan, dinlenmekle geçmeyen ağrı.

Bunlar ürünün yanlış ölçüde olduğunu ya da kompresyona uygun olmayan bir dolaşım durumunu düşündürebilir. Damar sağlığıyla ilgili değerlendirme hekimindir; kompresyona başlamadan önce hekimin bu konuda onay vermiş olması gerekir.

Kompresyonu bırakanlar neden bırakıyor?

Kliniğimde bu soruyu çok sordum. Cevapların çoğu şu üç başlıkta toplanıyor: yanlış ürün, yaz sıcağı ve kimsenin nedenini anlatmamış olması. Doğru ölçülmüş düz örgü bir ürün, yuvarlak örgüyle yaşanan boğma ve kıvrılma sorununu büyük ölçüde ortadan kaldırıyor. Yaz için daha ince örgülü ve nefes alan seçenekler var. Nedenini anlamak ise bu yazının işi.

Kompresyon bir ceza değil, bacaklarınızın gün boyunca daha hafif olması için verilmiş bir destek. Doğru ürünle ve doğru sürede giyildiğinde çoğu danışanım ilk haftadan sonra çorapsız gün geçirmek istemediğini söylüyor. İstanbul’un neresinde olursanız olun, ölçü ve ürün seçimini bir fizyoterapistle birlikte yapmanızı öneririm.