Lipödem Erkeklerde Görülür mü? Nadir Ama Mümkün Tablolar

Kliniğime gelen lipödem danışanlarının neredeyse tamamı kadın. Bu, lipödemin kadınlara özgü bir hastalık olduğu izlenimini doğuruyor; büyük ölçüde de doğru. Ancak ara sıra İstanbul’un çeşitli yerlerinden erkek danışanlar ya da eşleri adına arayan kadınlar şu soruyu soruyor: erkeklerde lipödem olur mu? Kısa cevap: çok nadir, ama mümkün. Bu yazıda erkeklerde lipödemin hangi tablolarda ortaya çıktığını, neyle karıştığını ve değerlendirmenin nasıl yapıldığını anlatacağım. Tanı ve altta yatan hormonal durumun araştırılması hekimin alanıdır; ben fizyoterapist gözüyle gözlemleri paylaşıyorum.

Lipödem neden kadın hastalığı olarak biliniyor?

Lipödemin ortaya çıkışı ve ilerlemesi östrojenle yakından ilişkili. Ergenlik, gebelik ve menopoz gibi östrojen düzeyinin değiştiği dönemlerde başlaması ya da hızlanması bunun göstergesi. Erkeklerde östrojen düzeyi düşük olduğundan lipödem beklenmez. Ayrıca yağ dağılımı erkeklerde daha çok karın bölgesinde, kadınlarda ise kalça ve uylukta yoğunlaşır. Lipödemin tipik yerleşimi kadın tipi yağ dağılımıyla örtüşür.

Bu yüzden erkeklerde bacak kalınlığı görüldüğünde akla önce başka nedenler gelir ve bu doğru bir yaklaşımdır.

Erkeklerde hangi durumlarda bildirilmiş?

Literatürde erkeklerde lipödem tanısı konulan olgular, hemen hepsinde östrojen etkisinin arttığı ya da testosteron etkisinin azaldığı bir durumla birlikte tanımlanmış. Bunlar arasında şunlar sayılıyor:

• Testosteron düşüklüğü, yani hipogonadizm.
• Karaciğerin hormonları yeterince parçalayamadığı ileri karaciğer hastalığı.
• Prostat kanseri gibi durumlarda uygulanan hormon baskılayıcı tedaviler.
• Östrojen içeren tedaviler.
• Bazı nadir hormonal bozukluklar.

Yani erkekte lipödem düşünülüyorsa hikayenin ardında büyük olasılıkla hormonal bir zemin vardır ve bunun araştırılması, bacaklardaki değişimden daha öncelikli olabilir. Bu araştırma endokrinoloji ve ilgili hekim branşlarının işidir.

Neyle karışır?

Erkeklerde simetrik bacak kalınlaşmasının çok daha sık nedenleri var:

1. 1Genel kilo artışı: Yağ tüm vücutta artar, bacaklar da bundan payını alır; ancak ayak bileğinde keskin sınır ve bastırınca ağrı yoktur.
2. 2Lenfödem: Sıklıkla tek taraflı ya da asimetriktir, ayak sırtı şişer, parmak dibinden cilt kaldırılamaz. Ameliyat, enfeksiyon ya da radyoterapi öyküsü olabilir.
3. 3Venöz yetmezlik: Akşam artan, sabah azalan şişlik, varisler ve cilt renk değişikliği eşlik eder.
4. 4Kas yapısı: Sporcularda ya da yapısal olarak kalın baldırlar, doku sert ve ağrısızdır.
5. 5Kalp, böbrek ve karaciğer kaynaklı ödemler: Bunlar hekimin dışlaması gereken sistemik nedenlerdir.

Bu nedenlerin hepsi lipödemden daha olasıdır. Bir erkekte lipödem tanısı, hekim bu nedenleri dışladıktan ve hormonal değerlendirmeyi yaptıktan sonra gündeme gelir.

Erkeklerde hangi işaretler lipödemi düşündürür?

Kadınlardakiyle aynı gözlemler geçerli:

• Bacaklarda iki taraflı ve simetrik kalınlaşma, ayak bileğinde keskin bir sınır.
• Ayak sırtının ve parmakların şişmemesi.
• Dokunun bastırınca ağrıması ve kolay morarma.
• Diyet ve egzersizle üst bedenin incelmesine rağmen bacakların değişmemesi.
• Parmak dibinden cildin rahatça kaldırılabilmesi.

Bu işaretleri fark eden bir erkek hekime başvurmalıdır. Kendi kendine lipödem sonucuna varmak, altta yatan ve belki daha önemli olan hormonal ya da sistemik bir durumu gözden kaçırmaya yol açabilir.

Kliniğimde erkek danışanı nasıl değerlendiriyorum?

Erkek bir danışan hekim tanısıyla ya da hekim yönlendirmesiyle geldiğinde değerlendirme akışı kadınlardakiyle aynı: dinleme, gözlem, Stemmer işareti, çevre ölçümü, VISBODY M30 ile 3B vücut analizi ve ağrı haritası. Farklı olan iki nokta var. Birincisi, hormonal durumun hekim tarafından takip edildiğinden emin olurum; bu takip yoksa programa başlamadan yönlendiririm. İkincisi, kompresyon ürünlerinin erkek anatomisine göre ölçülmesi ve seçilmesi gerekir; piyasadaki düz örgü ürünlerin çoğu kadın ölçülerine göre tasarlandığından ısmarlama ölçü daha da önem kazanır.

Program bileşenleri aynıdır: manuel lenf drenajı, kompresyon, hareket ve düzenli ölçüm. Her program kişiye özel, ölçümle başlar, ölçümle takip edilir.

Bir gözlemimi de ekleyeyim. Erkek danışanlar bacaklarındaki ağrıyı ve kolay morarmayı anlatmakta kadınlardan daha çekingen oluyor; çoğu bunu spor yaralanması ya da yorgunluk sanıp yıllarca konuşmamış. Değerlendirmede ağrı haritasını bu yüzden daha ayrıntılı soruyorum ve dokunun bastırınca verdiği tepkiyi dosyaya işliyorum. Anlatılmayan ağrı, ölçülemeyen ilerleme demektir.

Eşi lipödemli erkeklere not

Bu yazıyı okuyan erkeklerin önemli bir kısmının kendisi için değil, eşi ya da bir yakını için okuduğunu tahmin ediyorum. Sizin için de kısa bir not: lipödemli bir kadının bacaklarındaki değişim irade meselesi değildir; kalori kısıtlaması bu dokuya diğer bölgeler gibi etki etmez. Eşinizin ağrısına inanmak, kompresyon giymenin zorluğunu görmek ve hekime birlikte gitmek, verebileceğiniz en somut destektir.

Sonuç

Lipödem erkeklerde görülebilir ama nadirdir ve neredeyse her zaman hormonal bir zeminle birliktedir. Bacaklarında bu tabloya benzeyen değişim fark eden erkeklerin ilk adresi hekimdir; hem lipödemi hem de daha sık görülen başka nedenleri değerlendirmek için. Tanı konulduktan sonra fizyoterapi programı, Kağıthane’deki ofisimde kadın danışanlarla aynı titizlikle planlanır. İstanbul’da bu konuda yönlendirilecek yer bulamayan erkek danışanlar için de kapım açık.