Lenfödem İçin Hangi Bölüme, Hangi Doktora Gidilir?

"Kolum şişiyor, kime gideyim?" ya da "Bacağımdaki şişlik için hangi bölümden randevu almalıyım?" Lenfödem aramalarında en sık karşılaştığım sorular bunlar. Sorunun net bir tek cevabı olmaması boşuna değil: lenfödem, birkaç uzmanlık alanının farklı açılardan ilgilendiği bir tablodur. Bu yazıda hangi bölümün ne yaptığını, nereden başlamanın mantıklı olduğunu ve tanıdan sonra fizyoterapistin nerede devreye girdiğini anlatıyorum.

Kısa cevap

Lenfödem için ilk başvuru, kanser öyküsü varsa sizi takip eden onkoloji ya da genel cerrahi hekimine; öykü yoksa fiziksel tıp ve rehabilitasyon ya da kalp ve damar cerrahisi bölümüne yapılır. Tanıyı hekim koyar. Tanıdan sonra Kompleks Boşaltıcı Fizyoterapi (KBF) programı, lenfödem alanında eğitim almış bir fizyoterapistle yürütülür.

Hangi bölüm ne yapar?

• Onkoloji ve genel cerrahi: Meme, jinekolojik, prostat ya da baş-boyun kanseri sonrası gelişen lenfödemde ilk adrestir. Şişliğin kanserin kendisiyle, bir enfeksiyonla ya da damar sorunuyla ilgili olmadığını değerlendirir; onkolojik takiple fizyoterapi programının uyumunu sağlar.
• Kalp ve damar cerrahisi: Şişliğin toplardamar kaynaklı olup olmadığını ayırt eder. Pıhtı şüphesinde, varis ve venöz yetmezlikte, tek taraflı ani şişlikte bu bölümün değerlendirmesi önceliklidir. Gerekirse renkli Doppler ultrason ister.
• Fiziksel tıp ve rehabilitasyon: Lenfödem, lipödem ve karışık tabloların değerlendirildiği ana bölümlerden biridir. Evreleme, ayırıcı tanı, kompresyon reçetesi ve rehabilitasyon planı çoğunlukla burada şekillenir.
• Dermatoloji: Ciltte kalınlaşma, yara, mantar, tekrarlayan kızarıklık ya da erizipel öyküsü varsa sürece katılır. Lenfödemde cilt sağlığı programın ayrılmaz parçası olduğu için bu bölümün rolü sanıldığından büyüktür.
• İç hastalıkları: İki taraflı şişlikte kalp, böbrek, karaciğer ve tiroid kaynaklı nedenleri dışlar. Lenfödem düşünülmeden önce bu nedenlerin netleşmesi gerekir.

Gerekli görülürse hekim lenf akışını gösteren görüntüleme (lenfosintigrafi gibi) isteyebilir; bu karar tümüyle hekime aittir.

Nereden başlamalı? Dört senaryo

1. 1Meme kanseri ameliyatı sonrası kolda şişlik: Sizi ameliyat eden ya da takip eden hekim. Ayrım için kol şişmesi nedenleri yazısına da bakabilirsiniz.
2. 2Tek bacakta ani, ağrılı şişlik: Beklemeden acil servis ya da kalp ve damar cerrahisi.
3. 3Kanser öyküsü olmadan, yıllardır süren tek taraflı ayak ve bacak şişliği: Fiziksel tıp ve rehabilitasyon ya da damar cerrahisi; primer lenfödem açısından değerlendirme.
4. 4İki bacakta simetrik, ağrılı kalınlaşma: Lipödem ve lenfödem ayrımı için fiziksel tıp ve rehabilitasyon, damar cerrahisi ya da dermatoloji.

Tanıdan sonra: lenfödem fizyoterapisti

Tanı konduktan sonra lenfödemin günlük yönetiminin büyük kısmı fizyoterapi alanına girer. KBF dört bileşenden oluşur: manuel lenf drenajı, kısa gerimli çok katlı bandaj ile kompresyon, egzersiz ve cilt bakımı. Program iki fazda yürür: şişliği azaltmaya odaklanan yoğun faz ve sonucu korumaya odaklanan koruma fazı. Ayrıntıları KBF nedir yazısında anlattım.

Her fizyoterapist lenfödem programı yürütmez; bu alan ayrı bir eğitim ve deneyim ister. Lenfödem fizyoterapisti tanı koymaz. Hekimin tanısı üzerine değerlendirme yapar, ölçer, programı planlar ve gerektiğinde danışanın onayıyla hekimle iletişim kurar.

İstanbul’da lenfödem fizyoterapisti nasıl bulunur?

İstanbul’da seçenek çok; asıl mesele doğru soruları sormak. Hastanelerin fiziksel tıp ve rehabilitasyon birimleri, lenfödem programı yürüten özel birimler ve bağımsız çalışan lenfödem fizyoterapistleri var. Hangisini seçerseniz seçin, belirleyici olan tabela değil, programın içeriği ve düzenli gidebilmenizdir. Seçenekleri İstanbul’da lenfödem terapisi nerede yapılır yazısında karşılaştırdım.

Eğitim ve sertifika konusunda sorulacak sorular

İlk görüşmede ya da telefonda şunları sormaktan çekinmeyin:

• Kompleks Boşaltıcı Fizyoterapi eğitiminizi hangi kurumdan, hangi ekolde aldınız ve eğitim neleri kapsıyordu?
• Lenfödemle ne zamandır ve hangi tablolarla çalışıyorsunuz: kol, bacak, baş-boyun, primer lenfödem?
• İlk görüşmede iki taraflı çevre ölçümü yapıyor musunuz, ilerlemeyi hangi ölçümle takip ediyorsunuz?
• Bandajı siz mi sarıyorsunuz, kompresyon giysisi ölçüsünü siz mi alıyorsunuz?
• Seans birebir mi, manuel lenf drenajı elle mi yapılıyor?
• Hekim raporumu görmek ve gerektiğinde hekimimle iletişim kurmak ister misiniz?
• Yoğun faz için ardışık günlerde randevu verebiliyor musunuz?

Bu sorulara net cevap veren bir fizyoterapist, sertifikasını da çoğu zaman sormadan anlatır. Ben kendi eğitimlerimi ilk görüşmede kendiliğimden paylaşırım; bunun sorulmasını bilinçli bir danışanın işareti olarak görürüm. "Kesin geçer" ya da "şu kadar santim garanti" gibi cümleler ise uyarı işaretidir.

Beklemeden hekime gitmeniz gereken durumlar

Kızarıklık, sıcaklık ve ateşle birlikte artan şişlik; tek taraflı ani ve ağrılı şişlik; nefes darlığı ya da göğüs ağrısı; açıklanamayan kilo kaybı ya da yeni bir kitle fark edilmesi. Bunlar fizyoterapi konusu değildir, önce hekim.

Kağıthane, İstanbul’da lenfödem programı

Lenfödem tanısı hekime aittir; tanıdan sonra Kompleks Boşaltıcı Fizyoterapi programı bir fizyoterapistle planlanır. Kağıthane’deki birimimde Földi tekniğiyle, İstanbul’un her ilçesinden, Avrupa ve Anadolu yakasından gelen danışanlarla çalışıyorum; ilk görüşme ölçümle başlar ve her program kişiye özeldir. M7 ve M11 metro hatlarının Kağıthane istasyonuna yakınım; hafta içi 08:00-22:00, cumartesi 08:00-18:00 arasında seans yapıyorum. Ayrıntılar lenfödem terapisi sayfasında.