Kireçlenme Neden Olur? Eklem Kireçlenmesinde Doğru Bilinen 8 Yanlış

"Kireçlenme" kelimesi, adı yüzünden en çok yanlış anlaşılan sağlık başlıklarından biri. İsminden dolayı pek çok kişi vücutta kireç biriktiğini, bu yüzden kalsiyumdan uzak durması gerektiğini düşünüyor. Gerçek bambaşka.

Kireçlenme aslında nedir?

Tıbbi adı osteoartrittir. Eklem yüzeylerini kaplayan kıkırdak dokusunun zamanla incelmesi, eklem boşluğunun daralması ve kemik kenarlarında çıkıntılar (osteofit) oluşmasıdır. Röntgende görülen bu kemik çıkıntıları "kireç" görünümü verdiği için bu ad yerleşmiştir.

En sık diz, kalça, el parmakları ve omurgada görülür.

Doğru bilinen yanlışlar

Yanlış 1: Kalsiyum yüzünden olur. Kireçlenmenin kalsiyum alımıyla ilgisi yoktur. Süt ürünlerini kesmek yarar sağlamaz, kemik sağlığına zarar verebilir.

Yanlış 2: Hareket eklemi daha çok aşındırır. Kıkırdağın damarı yoktur; beslenmesi hareket sırasındaki basınç değişimleriyle olur. Hareketsizlik kıkırdağı besleyen bu döngüyü durdurur, çevre kasları zayıflatır ve ağrıyı artırır. Zararlı olan ani, kontrolsüz ve aşırı yüklenmedir.

Yanlış 3: Ağrı varsa yürümemek gerekir. Yürüyüş, dize binen yükü kontrol altında tutan en pratik egzersizlerden biridir. Süre ve zemin ayarlanır, tamamen bırakılmaz.

Yanlış 4: Kremler ve takviyeler kıkırdağı yeniler. Yüzeye sürülen ürünler geçici rahatlama sağlayabilir. Ağızdan alınan takviyelerin kıkırdağı yenilediğine dair güçlü bir kanıt yoktur; kullanım kararı hekimle konuşulmalıdır.

Yanlış 5: Röntgendeki görüntü ağrının şiddetini gösterir. Görüntüsü ileri düzeyde olup az şikayeti olan da, görüntüsü hafifken çok ağrısı olan da vardır. Karar görüntüye değil, kişinin şikayetine ve işlevine göre verilir.

Yanlış 6: Er ya da geç protez şart. Kireçlenmesi olan herkes ameliyat olmaz. Cerrahi, ağrının günlük hayatı ciddi biçimde kısıtladığı ve konservatif yaklaşımın yetersiz kaldığı durumlarda gündeme gelir; kararı ortopedi hekimi verir.

Yanlış 7: Kilo vermenin etkisi azdır. Tersine, en güçlü etkenlerden biridir. Yürürken dize binen yük vücut ağırlığının katlarına ulaşır; verilen her kilo eklem üzerinde çarpan etkisiyle azalma sağlar.

Yanlış 8: Sıcak-soğuk uygulama işe yaramaz. Basit ama etkili yardımcılardır. Sabah tutukluğunda ılık uygulama, şişlik ve ısı artışı olan dönemde soğuk uygulama rahatlatır.

Ne işe yarar?

• Kuvvet çalışması. Eklemi çevreleyen kaslar güçlendiğinde ekleme binen yük azalır. Dizde uyluk ön kası, kalçada gluteal kaslar öncelikli hedeftir.
• Hareket açıklığı çalışması. Sertleşen eklemin günlük hareketleri karşılayabilmesi için.
• Düşük etkili aerobik. Yürüyüş, bisiklet, yüzme.
• Kilo yönetimi.
• Yük dağılımının düzenlenmesi. Uygun ayakkabı, gerekirse baston kullanımı, merdiven ve çömelme tekniği.
• Manuel terapi. Kısıtlı eklemde hareketin geri kazanılmasına yardımcı olabilir.

Ne zaman hekime?

Eklemde ani şişlik, kızarıklık ve ısı artışı; ateş; eklemin kilitlenmesi; dinlenmeyle geçmeyen ve gece uykudan uyandıran ağrı; ani başlayan yük verememe durumunda hekim değerlendirmesi gerekir.

Kireçlenmede gerçekçi hedef, eklemi eski hâline döndürmek değil, ağrıyı yönetilebilir düzeyde tutup hareket kapasitesini korumaktır. Bunun en kalıcı aracı da düzenli egzersizdir.