Boyun Fıtığı mı, Boyun Düzleşmesi mi? Kola Vuran Ağrının Anlamı

Boyun ağrısıyla gelen hastaların elinde çoğu zaman bir MR raporu oluyor ve raporda ya "servikal lordozda düzleşme" ya da "disk protrüzyonu" yazıyor. İkisi çok farklı şeyler ama ikisi de tek başına ağrının nedenini açıklamaya yetmez.

Boyun düzleşmesi nedir?

Sağlıklı bir boyun omurgası yandan bakıldığında hafifçe öne doğru kavislidir (lordoz). Bu kavis, başın ağırlığını yayarak taşımayı sağlar.

Düzleşme, bu kavsin azalması ya da kaybolmasıdır. Nedenleri arasında uzun süreli öne eğik duruş, kas spazmı ve travma sayılır.

Önemli olan şu: düzleşme tek başına bir hastalık değildir. Hiç şikayeti olmayan pek çok insanın MR'ında düzleşme görülür. Ağrının nedeni genellikle düzleşmenin kendisi değil, onu oluşturan ve ona eşlik eden kas dengesizliğidir.

Boyun fıtığı nedir?

Omurlar arasındaki diskin dış halkasının zayıflayıp iç kısmının dışarı doğru taşmasıdır. Taşan kısım bir sinir köküne bası yaparsa tablo değişir, ağrı artık sadece boyunda kalmaz.

Ayırt edici soru: ağrı nereye gidiyor?

Bu, muayenede sorduğum ilk sorulardan biridir.

Ağrı boyunda ve omuz çevresinde kalıyorsa: Kaynak büyük olasılıkla kas, faset eklemi ya da yumuşak dokudur. Duruş kaynaklı ağrılar bu grupta yer alır.

Ağrı kola, dirseğe, ele doğru yayılıyorsa ve beraberinde uyuşma, karıncalanma veya güç kaybı varsa: Bu bir sinir kökü irritasyonunu düşündürür. Fıtık ihtimali burada anlamlı hale gelir.

Yayılan ağrının hangi parmaklara gittiği bile hangi seviyenin etkilendiği hakkında fikir verir, bu yüzden "elimin şurası uyuşuyor" bilgisi MR'dan bazen daha kıymetlidir.

MR neden tek başına yetmez?

Çünkü görüntüleme bulguları ile şikayet çoğu zaman örtüşmez. Ağrısı olmayan sağlıklı kişilerde de yaşla birlikte disk çıkıntıları ve düzleşme sık görülür.

Doğru yaklaşım şudur: MR bulgusu ile muayene bulgusu birbirini destekliyorsa o bulgu anlamlıdır. Sadece rapora bakarak bir program kurmak, hedefi ıskalamaya açıktır.

Fizyoterapide ne yapılır?

Her iki tabloda da program değerlendirmeye göre kurulur, ama ana hatlar şöyledir:

• Manuel terapi: Kısıtlanmış eklem hareketini açmak, kas gerginliğini azaltmak
• Derin boyun fleksörü çalışması: Boynun derin stabilizatörleri neredeyse her boyun ağrısında zayıftır
• Skapula (kürek kemiği) kontrolü: Boyun ağrısının çözümü sıklıkla omuz kuşağından geçer
• Sinir kaydırma egzersizleri: Yayılan ağrı varsa, sinirin dokular arasında serbestçe hareket etmesini destekler
• Ergonomi: Ekran yüksekliği, klavye mesafesi, uyku pozisyonu

Acil durum: bunlar varsa beklemeyin

• Kolda ilerleyen güç kaybı, bardağı düşürmek, gömlek düğmesini ilikleyememek
• Her iki kolda birden uyuşma
• Yürüyüşte dengesizlik, bacaklarda tutukluk
• İdrar-dışkı kontrolünde bozulma
• Travma sonrası şiddetli boyun ağrısı
• Ateş, açıklanamayan kilo kaybı

Bunlar fizyoterapi konusu değildir; doğrudan hekime başvurmayı gerektirir.

Ne kadar sürede geçer?

Yeni başlamış, yayılmayan boyun ağrılarında birkaç seansta belirgin rahatlama görülebilir. Uzun süredir devam eden, duruş alışkanlığına yerleşmiş tablolarda 8–12 seanslık bir program daha gerçekçidir.

Kağıthane'deki kliniğimde ilk görüşmede muayene ve değerlendirme yapılır. Ağrının kaynağını netleştirir, gerekmiyorsa program önermem.

Boyun fıtığı kola nasıl vurur: hangi parmak, hangi seviye?

Boyun fıtığında ağrının ve uyuşmanın gittiği parmak, hangi sinir kökünün etkilendiği hakkında kabaca fikir verir; bu yüzden ‘elimin şurası uyuşuyor’ bilgisi muayenede MR kadar değerlidir. Genel çerçeve şöyledir: başparmak ve işaret parmağına giden uyuşma daha çok üst seviyeleri, orta parmağa giden uyuşma orta seviyeyi, yüzük ve serçe parmağa giden uyuşma alt boyun seviyesini düşündürür.

Bu bir tanı tablosu değildir; parmak dağılımı kişiden kişiye değişir, karpal tünel ve dirsekteki sinir sıkışması benzer uyuşmalar yapabilir. Değerlendirmede kolun gücünü, reflekslerini ve sinir gerginlik testlerini birlikte kullanır, bulgular MR ile örtüşüyor mu diye bakarım. Kolda ilerleyen güç kaybı, bardağı düşürme ya da düğme ilikleyememe muayene konusu değil, hekim konusudur.

Fıtık ve düzleşme birlikteyse program nasıl kurulur?

İkisi sıklıkla bir arada görülür ve program iki başlığı ayrı ele alır: fıtık için sinir üzerindeki yükü azaltmak, düzleşme için başın omurga üzerindeki yükünü dengelemek. Ağrılı dönemde manuel terapi ve gerekirse Mulligan uygulamalarıyla boynun ağrısız hareket aralığı genişletilir; kola yayılan ağrıda sinir kaydırma çalışması eklenir. Ağrı gerileyince derin boyun fleksörleri ve kürek kemiği kaslarının eğitimi öne çıkar; bu bölüm düzleşmeyle ilgili asıl iştir ve haftalar alır.

Yastık ve ekran yüksekliği programın dışında değil, içindedir; sabah tutuk uyanıyorsanız gece pozisyonu gündüz seansını boşa çıkarır. Bu konuyu ‘Boyun Düzleşmesinde Yastık ve Yatak Nasıl Seçilir’ yazısında ayrıntılı anlattım. Egzersizler genel bir liste olarak değil, seansta öğretilip kontrol edilen kişiye özel hareketler olarak verilir.

Kağıthane, İstanbul’da değerlendirme ve manuel terapi

Bu yazıdaki bilgiler genel çerçevedir; tanı hekime aittir ve program kişiye özel değerlendirmeyle belirlenir. Kağıthane’deki birimimde İstanbul genelinden gelen danışanlarla manuel terapi ve egzersiz programı yürütüyorum. Levent, Maslak, Mecidiyeköy, Şişli ve Beşiktaş’tan iş çıkışı metroyla gelmek mümkün; hafta içi 08:00-22:00, cumartesi 08:00-18:00 arasında açığım.