Meme Kanseri Ameliyatı Sonrası Kolum Şişti: Ne Yapmalıyım?

Meme kanseri tedavisini atlatmış olmak başlı başına bir başarıdır. Ama koltuk altı lenf bezleri alındıysa ya da o bölgeye ışın tedavisi uygulandıysa, kolda lenfödem gelişme ihtimali hayatınızın geri kalanında bir olasılık olarak kalır.

Bu cümleyi korkutmak için değil, hazırlıklı olmanız için yazıyorum. Çünkü erken fark edilen lenfödemde sonuçlar, geç kalınana göre çok daha iyidir.

Ne zaman ortaya çıkar?

Değişken. Ameliyattan haftalar sonra başlayabileceği gibi, yıllar sonra da ilk kez ortaya çıkabilir. Bu yüzden "üzerinden çok zaman geçti, artık risk yok" diye düşünmek doğru değildir.

Tetikleyici olarak sıklıkla şunlar bildirilir: o kolla yapılan ağır ve alışılmadık bir zorlanma, kolda bir enfeksiyon, uzun uçuş, ani kilo artışı.

İlk belirtiler: şişlik görünmeden önce

Lenfödem gözle görülür hâle gelmeden önce haber verir:

• Kolda dolgunluk, ağırlık ya da gerginlik hissi
• Yüzüğün, saatin ya da kol saatinin darlaşması
• Gömlek kolunun bir tarafta daha sıkı gelmesi
• Cildin parlak ve gergin görünmesi
• Parmakla bastırınca birkaç saniye kalan çukur
• Kolun çabuk yorulması

Bu belirtilerden herhangi biri varsa, şişlik henüz "belli olmasa" da bana yazın; ilk görüşmede iki kolu karşılaştırmalı ölçer, gerekirse sizi doğru hekime yönlendiririm. Hiçbiri tek başına lenfödem demek değildir; her biri yalnızca dikkat edilmesi gereken bir değişikliği haber verir. Şişliğin nedenini hekim ayırt eder, program da ölçümünüze göre size özel planlanır.

En güvenilir takip: ölçüm

İki kol arasında belirli noktalardan alınan çevre ölçümlerinin karşılaştırılması, gözle bakmaktan çok daha hassastır. İdeal olan, ameliyat öncesinde ya da hemen sonrasında bir başlangıç ölçümü yaptırmaktır, böylece ileride karşılaştıracak bir referansınız olur.

Bu ölçüm yapılmadıysa da geç değil; iki kol karşılaştırmalı olarak ölçülebilir.

Ne yapmalısınız?

Şişlik başladıysa: Beklemeyin. Erken evrede doku yumuşaktır ve terapiye yanıt belirgindir. Uygulanacak yaklaşım manuel lenf drenajı, bandajlama, egzersiz ve cilt bakımını birlikte içeren Kompleks Boşaltıcı Fizyoterapi'dir.

Şişlik yoksa: Yine de bilgilendirme görüşmesi almanızı öneririm. Neye dikkat edeceğinizi bilmek, riski azaltır.

Korunma önerileri

• Etkilenen koldan tansiyon ölçtürmeyin, kan aldırmayın, serum taktırmayın. Mümkünse diğer kolu kullandırın.
• Cildi koruyun: kesik, yanık, böcek sokmasından kaçının; nemlendirici kullanın; bulaşık ve bahçe işlerinde eldiven takın.
• Hareketsiz kalmayın, ama egzersiz size göre planlansın. Kolu kullanmaktan korkmak yaygın bir hatadır. Yine de her kola aynı egzersiz uymaz: birinin omzunu rahatça açan bir hareket, koltuk altında kordon benzeri gerginliği ya da gergin bir skarı olan başka birinde ağrıyı artırabilir. Egzersizin türünü ve yükünü hekiminizin izin verdiği sınırlar içinde size göre belirliyor, seansta öğretiyor ve kolunuzun nasıl yanıt verdiğini izliyorum.
• Etkilenen kolla kaldırdığınız yük aniden değil kademeli olarak artırılmalı; bu artışın hızını değerlendirmeden sonra birlikte belirleriz.
• Uzun uçuşlarda kompresyon kolluğu kullanmayı hekiminize danışın.
• Ani kilo artışından kaçının.

Acil durum

Kolda ani kızarıklık, ısı artışı, ağrı ve ateş varsa bu erisipel olabilir. Bu tabloda drenaj uygulanmaz, vakit kaybetmeden hekime başvurun. Tekrarlayan enfeksiyonlar lenf sistemine kalıcı zarar verebilir.

Umut verici olan taraf

Kol lenfödemi, erken yakalandığında terapiye iyi yanıt veren lenfödem tiplerindendir. Pek çok hastada hacim belirgin şekilde geriletilir ve kompresyon giysisiyle korunarak günlük hayat neredeyse hiç kısıtlanmadan sürdürülür.

Kağıthane'deki kliniğimde ilk görüşmede değerlendirme ve iki kolun karşılaştırmalı ölçümü yapılır.

Meme ameliyatından sonra kolumu kaldıramıyorum, normal mi?

İlk haftalarda omuzda hareket kısıtlılığı sık görülür ve çoğu zaman hekimin izin verdiği hareketlerle kademeli olarak açılır. Haftalar geçtiği hâlde kolunuzu omuz hizasının üstüne kaldıramıyorsanız ya da kısıtlılık artıyorsa bu değerlendirilmesi gereken bir bulgudur.

Bu kısıtlılığın birkaç olası nedeni vardır: ameliyat bölgesinde skar ve yapışıklık, radyoterapi sonrası doku sertliği, koltuk altından kola doğru uzanan kordon benzeri gerginlik, ağrı nedeniyle kolu kullanmaktan kaçınma ve kolda başlayan şişliğin getirdiği ağırlık. Hareketsiz kalan omuz zamanla daha çok sertleşir; kas pompası azalınca lenf akışı da yavaşlar. Yani omuz kısıtlılığı ile kol şişmesi birbirini besleyebilir.

Önce hekiminize bilgi verin; ani başlayan ağrılı kısıtlılık, kolda güç kaybı ya da uyuşma ayrıca değerlendirilir. Kliniğimde omuz hareket açıklığını açı olarak ölçer, skar ve kordonu değerlendirir, aynı gün iki kolun çevresini ölçerim. Program hekiminizin izin verdiği sınırlar içinde kurulur; hareketler seansta öğretilir ve kişiye özeldir, genel videolardaki hareketlerin yerine geçmez.

Kol şişmesinde hangi bölüme gidilir?

Meme ameliyatı sonrası kol şişmesinde ilk adres sizi ameliyat eden genel cerrahi ya da takip eden onkoloji hekimidir. Hekim şişliğin lenfödem mi, enfeksiyon ya da damar tıkanıklığı mı olduğunu ayırt eder; gerekirse görüntüleme ister ya da fiziksel tıp ve rehabilitasyon hekimine yönlendirir. Tanı konduktan sonra Kompleks Boşaltıcı Fizyoterapi programı için doğrudan bana gelebilirsiniz. Kolda kızarıklık, sıcaklık ve ateş varsa beklemeden acile gidin.

Ayırt edici işaretler için kol şişmesi nedenleri yazısına, bölümlerin ne yaptığı için lenfödem hangi bölüme gidilir yazısına, programın adımları için kol lenfödemi KBF programı yazısına bakabilirsiniz.

Kağıthane, İstanbul’da lenfödem programı

Lenfödem tanısı hekime aittir; tanı konduktan sonra Kompleks Boşaltıcı Fizyoterapi programını birlikte planlarız. Kağıthane’deki birimimde İstanbul genelinden, Beşiktaş, Şişli, Sarıyer, Eyüpsultan, Bakırköy, Kadıköy ve Üsküdar dahil her ilçeden gelen danışanlarla çalışıyorum. Yoğun faz günleri ulaşım yüküne göre gruplanır; M7 ve M11 metro hatlarına yakınım ve hafta içi 22:00’ye kadar açığım.