Lenfödem Belirtileri: Şişlik Görünmeden Önce Fark Edilen 6 İşaret

Lenfödemde erken tanı, terapinin süresini ve başarısını doğrudan belirler. Sorun şu ki lenfödem, şişlik gözle görülür hâle gelmeden çok önce başlar, ve ilk belirtileri kolayca "yorgunluk" ya da "normal" sayılıp geçilir.

Lenfödem neden gelişir?

Lenf sistemi, dokular arasında biriken protein yoğunluğu yüksek sıvıyı toplayıp dolaşıma geri kazandırır. Bu sistemin taşıma kapasitesi düştüğünde sıvı dokuda birikir ve lenfödem ortaya çıkar. En sık nedenler:

• Meme kanseri ameliyatında koltuk altı lenf bezlerinin alınması
• Radyoterapi sonrası lenf yollarında hasar
• Jinekolojik veya prostat kanseri cerrahisi sonrası
• Tekrarlayan enfeksiyonlar
• Doğuştan gelen (primer) lenf sistemi yetersizliği

Şişlik görünmeden önceki 6 işaret

1. 1Dolgunluk ve ağırlık hissi. Kol ya da bacak "kendine ait değilmiş" gibi ağır gelir.
2. 2Takıların ve kıyafetlerin darlaşması. Yüzük, saat, çorap lastiği ya da ayakkabı eskisinden dar gelir.
3. 3Cildin gerginleşmesi. Deri parlak ve gergin görünür.
4. 4Gode bırakma. Parmakla bastırdığınızda birkaç saniye kalan bir çukur oluşur.
5. 5Deri kıvrımlarının belirginleşmesi. Özellikle bilek ve parmak diplerinde.
6. 6Tekrarlayan kızarıklıklar. Aynı bölgede tekrarlayan cilt enfeksiyonu (erisipel) önemli bir uyarıdır.

Bu işaretler bir test değil, fark etme rehberidir: parmakla bastırınca kalan çukur ya da daralan bir yüzük yalnızca bir şeylerin değiştiğini söyler. Tanıyı hekim koyar; ölçümle başlayan program ondan sonra size göre kurulur.

En güvenilir yöntem: ölçüm

Göz yanıltır. Bir uzuvda hacim artışı yüzde yirmiye yaklaşmadan çıplak gözle fark edilmeyebilir. Bu yüzden risk grubundaki hastalarda düzenli çevre ölçümü en güvenilir takip yöntemidir. İki kol arasındaki 2 santimetrelik bir fark bile anlamlıdır ve değerlendirilmelidir.

Erken başlanan terapi ne değiştirir?

Erken evrede doku henüz yumuşaktır ve sıvı hareket ettirilebilir durumdadır. Bu aşamada başlanan terapide hacim çoğunlukla belirgin şekilde geriletilir ve daha kısa bir yoğun dönem yeterli olur.

İleri evrede ise dokuda fibroz, yani sertleşme, gelişir. Sertleşmiş dokuyu yumuşatmak çok daha uzun sürer ve elde edilen kazanım daha sınırlı olur.

Ameliyat sonrası ne yapmalı?

Meme kanseri ameliyatı geçirdiyseniz, şikayetiniz olmasa bile bilgilendirme görüşmesi almanızı öneririm. Kolu koruma önlemleri, uygun egzersizler ve neye dikkat etmeniz gerektiği konusundaki farkındalık, lenfödem gelişme riskini azaltır.

Şişlik başladıysa beklemeyin, "kendiliğinden geçer mi" diye geçirilen her hafta, terapiye ayrılacak süreyi uzatır.

Kağıthane'de ilk ölçüm

Kliniğimde ilk görüşmede değerlendirme ve çevre ölçümü yapılır. İki uzvunuzu karşılaştırmalı ölçer, bulguları sizinle paylaşır ve gerekiyorsa terapi planını birlikte konuşuruz.

Lenfödem belirtileri sıradan ödemden nasıl ayrılır?

Lenfödem genellikle tek taraflıdır, el ya da ayak sırtını da tutar, gece dinlenmekle tamamen geçmez ve zamanla dokuyu sertleştirir; sıradan ödem ise çoğunlukla iki taraflıdır, akşam artıp sabah büyük ölçüde geçer ve dokuda sertleşme bırakmaz. Bu farklar yol göstericidir ama tanı koydurmaz; tanıyı hekim koyar.

• Taraf: Lenfödem çoğunlukla tek kolda ya da tek bacakta; basit ödem çoğunlukla iki tarafta.
• El ve ayak sırtı: Lenfödemde parmak kökleri ve el ya da ayak sırtı da şişer.
• Sabah durumu: Lenfödemde gece dinlenmesi şişliği tam indirmez.
• Doku: Lenfödem ilerledikçe doku sertleşir, bastırınca iz kalması azalır.
• Öykü: Lenf düğümü alınması, radyoterapi ya da tekrarlayan cilt enfeksiyonu lenfödem olasılığını artırır.

İki farklı tablo acil değerlendirme gerektirir: tek taraflı, ani ve ağrılı şişlik damar tıkanıklığı açısından; kızarıklık, sıcaklık ve ateşle giden şişlik enfeksiyon açısından. Bu durumlarda beklemeden hekime başvurun.

İlk belirtileri fark ettiğinizde ne yapmalısınız?

1. 1Not edin. Yüzüğün, saatin ya da çorap lastiğinin bıraktığı izdeki değişimi ve tarihini yazın.
2. 2Hekime başvurun. Kanser öyküsü varsa sizi takip eden onkoloji ya da cerrahi hekimine, yoksa fiziksel tıp ve rehabilitasyon ya da damar cerrahisine.
3. 3Tanıdan sonra ölçümle başlayın. İki taraflı çevre ölçümü, küçük farkları gözden daha erken yakalar.
4. 4Evde kendi kendinize masaj ya da sarma denemeyin. Nedeni netleşmemiş bir şişlikte yanlış uygulama zarar verebilir.

Kolda başlayan şişlik için kol şişmesi nedenleri yazısına, bölümler için lenfödem hangi bölüme gidilir yazısına, evreler için lenfödem evreleri yazısına bakabilirsiniz.

Kağıthane, İstanbul’da lenfödem programı

Lenfödem tanısı hekime aittir; tanı konduktan sonra Kompleks Boşaltıcı Fizyoterapi programı için doğrudan bana gelebilirsiniz. Tanınız yoksa da yazın; ilk görüşmede değerlendirip sizi doğru hekime yönlendiririm, tanı netleşince programı birlikte kurarız. Kağıthane’deki birimimde İstanbul genelinden, Beşiktaş, Şişli, Sarıyer, Eyüpsultan, Bakırköy, Kadıköy ve Üsküdar dahil her ilçeden gelen danışanlarla çalışıyorum. Yoğun faz günleri ulaşım yüküne göre gruplanır; M7 ve M11 metro hatlarına yakınım ve hafta içi 22:00’ye kadar açığım.