Bacaklarım Şişiyor: Ödem mi, Lenfödem mi, Dolaşım Sorunu mu?

"Akşama doğru bacaklarım şişiyor" şikayeti çok yaygın ve arkasında birbirinden çok farklı nedenler olabilir. Bazıları zararsız, bazıları ciddi. Bu yüzden önce ayırmak gerekir.

Aşağıdakiler bir tanı listesi değil, ne zaman kime gitmeniz gerektiğini anlamanız için bir yol haritası. Yazıda geçen sabah-akşam farkı ya da parmakla bastırınca iz kalması gibi işaretler birer gözlemdir, uygulama değildir; şişliğin hangi gruba girdiğine hekim karar verir, gerekiyorsa programı da bu tanıya göre kişiye özel kurarım.

1. Basit (ortostatik) ödem

Uzun süre ayakta durmaya ya da oturmaya bağlı, yerçekiminin etkisiyle gelişen şişlik.

Tipik özellikleri: İki bacakta da olur, akşama doğru artar, sabah kalktığınızda geçmiştir, ayakları yükseltince rahatlar, ağrı yoktur.

Sıcak havalarda, uzun yolculuklarda ve ayakta çalışanlarda sıktır. Genellikle zararsızdır.

2. Venöz yetmezlik (dolaşım kaynaklı)

Bacak toplardamarlarındaki kapakçıkların yetersiz kalmasıyla kanın geri dönüşünün zorlaşması.

Tipik özellikleri: Ağırlık ve yorgunluk hissi, akşam artan şişlik, varis damarları, gece kramp, ayak bileği çevresinde renk koyulaşması, ilerleyen olgularda cilt sertleşmesi ve yara.

Bu tabloda değerlendirme kalp-damar cerrahisi ya da damar hastalıkları uzmanınca yapılır. Kompresyon terapisi ve drenaj destekleyici olarak devreye girer.

3. Lenfödem

Lenf sisteminin sıvıyı taşıma kapasitesinin düşmesi.

Tipik özellikleri: Genellikle tek taraflı, ayak sırtı da şişer, ayak parmaklarının dibi kalınlaşır, başlangıçta parmakla bastırınca iz kalır, ilerledikçe doku sertleşir ve iz bırakmaz, sabah kalktığınızda tamamen geçmez.

Kanser cerrahisi, lenf bezi alınması ya da radyoterapi öyküsü varsa şüphe artar. Tekrarlayan cilt enfeksiyonu önemli bir uyarıdır.

4. Lipödem

Aslında bir "şişlik" değil, orantısız yağ dokusu artışı, ama sıklıkla ödemle karışır.

Tipik özellikleri: Neredeyse yalnızca kadınlarda, iki taraflı ve simetrik, ayak bilekleri korunur ve orada keskin bir "manşet" çizgisi oluşur, dokunmakla ağrılıdır, kolay morarma olur, diyete dirençlidir.

Hızlı karşılaştırma

Acilen hekime gitmeniz gereken durumlar

Bu tablo geciktirilmemelidir:

• Tek bacakta ani başlayan şişlik, ısı artışı, kızarıklık ve ağrı → derin ven trombozu (pıhtı) olabilir. Bu tabloda masaj ya da drenaj kesinlikle yapılmaz.
• Şişlikle birlikte nefes darlığı veya göğüs ağrısı
• Ani başlayan yaygın ödem, kilo artışı, gece nefes darlığı → kalp, böbrek veya karaciğer kaynaklı olabilir
• Ateşle birlikte kızarıklık ve hassasiyet → cilt enfeksiyonu

Fizyoterapi nerede devreye girer?

Tanı konduktan sonra. Lenfödemde manuel lenf drenajı, bandajlama ve kompresyon programın temelini oluşturur. Lipödemde drenaj ve kompresyon ağrıyı ve ödemi azaltır. Venöz yetmezlikte hekim onayıyla destekleyici olarak kullanılır.

Basit ödemde ise gün içindeki hareket ve aynı pozisyonda geçen süre belirleyicidir. Yine de bacağı yükseltmek ya da kompresyon çorabı kullanmak gibi evde yapılacak düzenlemeler herkese aynı şekilde uymaz: basit ödem sandığınız şişlik kalp kaynaklıysa, sıvıyı bacaktan gövdeye yönlendiren bu düzenlemeler kalbin yükünü artırabilir. Hangisinin size uyduğuna, şişliğin nedeni netleştikten sonra birlikte karar veririz.

Ne yapmalısınız?

Şişlik iki haftadan uzun sürüyorsa, sabah tamamen geçmiyorsa ya da tek taraflıysa değerlendirme yaptırın.

Kağıthane'deki kliniğimde ilk görüşmede çevre ölçümü yapılır. Tablonun hangi gruba uyduğunu birlikte netleştirir, gerekiyorsa doğru branşa yönlendiririm.

Kağıthane, İstanbul’da manuel lenf drenajı

Manuel lenf drenajı, değerlendirme sonrasında ve kişiye özel bir programın parçası olarak uygulanır. Kağıthane’deki birimimde İstanbul’un her ilçesinden gelen danışanlarla ameliyat sonrası ödem, lenfödem ve lipödemde drenaj programı yürütüyorum. M7 ve M11 metro hatlarının Kağıthane durağına yakınım; hafta içi 22:00’ye, cumartesi 18:00’e kadar seans yapıyorum.