Bacaklarımı Yerinde Tutamıyorum: Huzursuz Bacak Sendromu

Akşam koltuğa oturduğunuzda ya da yatağa uzandığınızda bacaklarınızda tarifi güç bir rahatsızlık başlıyor; karıncalanma, içten gelen bir gerilim, "bacaklarımı bir yere koyamıyorum" hissi. Kalkıp yürüyünce geçiyor, oturunca geri geliyor. Bu tablo huzursuz bacak sendromudur.

Tanıyı düşündüren dört özellik

1. 1Bacakları hareket ettirme isteği, genellikle rahatsız edici bir hisse eşlik eder
2. 2Şikayet hareketsizlikte başlar veya artar (oturmak, uzanmak)
3. 3Hareketle geçer ya da azalır
4. 4Akşam ve gece belirginleşir

Bu dört özelliğin bir arada olması tanı açısından belirleyicidir. Ağrıdan çok "huzursuzluk" tarif edilmesi tipiktir. Bu özellikler tabloyu fark etmenizi kolaylaştırır; ancak gece krampları, sinir hasarı ya da dolaşım sorunları da benzer yakınmalar yapabildiği için ayrımı yapıp tanıyı koymak hekime düşer.

Uyku üzerindeki etkisi

Şikayet uykuya dalmayı zorlaştırır, gece uyanmalara yol açar. Sonuçta gündüz yorgunluğu, dikkat sorunları ve ruhsal etkiler ortaya çıkar. Pek çok kişi yıllarca "uykusuzluk" şikayetiyle dolaşır; asıl nedenin bacaklar olduğu geç fark edilir.

Araştırılması gerekenler

Huzursuz bacak sendromu tanısı konduğunda, altta yatan bir neden olup olmadığı değerlendirilir:

• Demir eksikliği. En sık düzeltilebilir nedendir; ferritin düzeyi bakılır. Kansızlık olmasa bile düşük demir depoları tabloyla ilişkilidir.
• Gebelik. Özellikle son üç ayda sık görülür, doğumdan sonra genellikle geriler.
• Böbrek yetmezliği ve diyaliz.
• İlaçlar. Bazı antidepresanlar, alerji ilaçları, bulantı ilaçları şikayeti tetikleyebilir; ilaç değişikliği kararı hekime aittir.
• Sinir sistemi hastalıkları ve polinöropati.
• Kafein, alkol ve nikotinin şikayeti artırdığı bildirilir.

Yardımcı olan alışkanlıklar

• Uyku düzeni. Sabit yatış-kalkış saatleri.
• Akşam kafein ve alkolden kaçınma.
• Düzenli, orta şiddette egzersiz, gün içinde; yatmadan hemen önce yoğun egzersiz tabloyu artırabilir.
• Zihinsel meşguliyet. Oturmak zorunda kalınan uzun yolculuklarda dikkatin başka yöne verilmesi şikayeti hafifletebilir.
• Uzun hareketsizliği bölme. Uçak ve otobüs yolculuklarında koridor koltuğu tercih etmek pratik bir çözümdür.

Germe, ılık ya da soğuk uygulama, bacak masajı ve kompresyon cihazları bazı kişileri rahatlatabilir; ama bunlar her bacakta aynı etkiyi göstermez. Akşam huzursuzluğunu yatıştıran bir germe, bel kaynaklı bacak ağrısı olan birinde yakınmayı artırabilir; tabloya eşlik edebilen polinöropatide his azalmışsa ısı uygulaması yanık riski taşır. Hangisinin size iyi geleceğini değerlendirme sonrasında birlikte buluyor, gerekiyorsa nasıl yapılacağını seansta gösteriyorum.

Fizyoterapinin yeri

Huzursuz bacak sendromu tek başına fizyoterapiyle çözülen bir tablo değildir. Ancak düzenli egzersiz programının kurulması, germe alışkanlığının yerleşmesi, eşlik eden bel-bacak şikayetlerinin değerlendirilmesi ve uzun hareketsizliğin yönetilmesi sürecin parçasıdır. Ayrıca bacaklarda ödem ve dolaşım şikayeti eşlik ediyorsa bunların ayrı ele alınması gerekir.

Hekime ne zaman?

Şikayet uykuyu düzenli olarak bölüyorsa, gündüz işlevini bozuyorsa ya da hızla kötüleşiyorsa hekim değerlendirmesi gerekir. Demir düzeyi bakılması ve gerekiyorsa ilaç tedavisi kararı hekime aittir. Bacakta güç kaybı, uyuşmanın yayılması ya da tek taraflı şişlik ve ağrı varsa bu başka tabloları düşündürür ve ayrıca değerlendirilmelidir.

Kağıthane, İstanbul’da fizyoterapi değerlendirmesi

Bu yazıdaki bilgiler genel çerçevedir; tanı hekime aittir ve program kişiye özel değerlendirmeyle belirlenir. Kağıthane’deki birimimde İstanbul’un her ilçesinden, Avrupa ve Anadolu yakasından gelen danışanlarla çalışıyorum. M7 ve M11 metro hatlarının Kağıthane durağına yakınım; hafta içi 08:00-22:00, cumartesi 08:00-18:00 arasında seans yapıyorum, iş çıkışı gelmek mümkün.